ھەر سال رۆژا (٢٧) ی ئادارێ ب رۆژا جیھانیا شانۆیێ ھاتیە دەستنیشانکرن . بۆ جارا ئێکێ ل کۆنگرەیا جیھانی یا شانۆیێ ل سالا (١٩٤٨) ێ ل باژاڕێ پراگ ، (٢٧) ی ئادارێ وەک رۆژا جیھانییا شانۆیێ ھاتە دیارکرن. ھەرسال ئەڤ رۆژە ب چالاکێن جۆراوجۆر ژ لایێ شانۆکارانڤە دھێتە بەرز راگرتن .
ھەر دکەڤندا کوردان شانۆ ھەبویە ، لێ ئەڤ شانۆیە د سەر زاری بوون و گەلەک ژ وان نەھاتینە تۆمارکرن . دەسپێکا سەدێ بیستێ ب دەسپێکا راستەقینەیا سەرھەلدانا شانۆیا کوردی وەک ژانرەکێ سەربەخۆ دھێتە دانان . و ئێکەمین دەقێ شانویێ نڤیسی ب زمانەکێ کوردی ژ لایێ ( عەبدولرەحیم رەحمی ھەکاری ) ڤە ب ناڤێ ( مەمێ ئالان ) ھاتیە نڤیسین و ل گۆڤارا ( ژین ) د ھژمارێن ( ١٥ – ١٦ ) ل سالا ( ١٩١٩ ) ل ئەستەمبولێ ھاتیە بەلاڤکرن . .
ل باشورێ کوردستانێ ب تایبەت ل ھەولێر و سلێمانیێ پشتی سالێن ( ١٩٢١ – ١٩٢٢ و ١٩٢٦ ) ێ ، بزاڤا شانۆیێ خورت بوو . ” ل وی دەمی ( لیژنەی فەن و تەمسیل ) ل قوتابخانا ئەربیل ئولای ل ھەولێرێ شانۆگەریا ( سەلاحەددینێ ئەیوبی ) ل پایزا ١٩٢١ پێشکەش کریە . ل سلێمانی ل سالا ١٩٢٢ ێ شانۆگەریا ( قڕالیچە ) ھاتیە نمایشکرن” . پشتی دامەزراندنا ( کۆمەلەی زانستی کوردان ) د سالێن سیھاندا ، بزاڤا شانۆیا کوردی بەرەڤ گەشەکرنێڤە چوویە و بۆ جارا ئێکێ ئافراتا کورد ل باژێڕێ سلێمانیێ بەشداری د شانۆگەریا کوردیدا کریە . سالێن پێنجیان ب قۆناغا گەشەکرنا درامایا کوردی دھێتە ناسین ، دراما ژ سنورێ قوتابخانەیان دەرباز بویە و تیپێن تایبەت بڤی ھونەری ھاتینە رێکخستن … ل سلێمانیێ ل سالا ( ١٩٥٧ ) بریار ھاتەدان کۆمەلا ھونەرێن جوان بھێتە دامەزراندن . ل سالێن شێستان پشتی سەرھەلدانا شۆڕەشا ئەیلولێ ، شانۆگەریا کوردی بەرەڤ لاوازبونێڤە چوویە . تا وی رادێ کو ( کۆمەلا ھونەرێن جوان ) ل سالا ١٩٦١ ێ ل سلێمانیێ ھاتیە دائێخستن .
ل سالێن حەفتێیاندا پشتی دەرچوونا بەیانناما ( ئادارا ١٩٧٠ ) یێ ، بزاڤا رەوشەنبیریا کوردی قۆناغەکا نوی بخۆڤە دیت و گەلەک تیپ و کۆمەلەیێن ھونەری ھاتنە دامەزراندن و پسپۆرێن شانۆگەریێ دڤێ بیاڤێ دەرکەتن . مینا ( تەلعەت سامان ، غازی بامەڕنی ، ئەحمەد سالار ) . ھەر دڤێ قۆناغێدا گەلەک بەرھەمێن شانۆیی ھاتنە نڤیسین . لێ پشتی رێککەفتنا جەزایرێ ل سالا ١٩٧٥ سانسۆرێ رژێما بەعس لسەر شانۆیا کوردی توندتربوو .
د سالێن ھەشتێیاندا بزاڤا درامایێ وەرارەکا بەرفرەە بخۆڤە دیتیە . د ڤی ماوەیدا گەلەک دەق چ وەک پەرتوک،چ وەک گوتار د رۆژنامە و گۆڤاراندا ھاتینە بەلاڤکرن . و دڤی ماوەیدا ئەدەبێ شانۆیی شێوازەکێ دی بخۆڤە دیتیە ، ئەوژی ھاتیە نڤیسین بۆ خواندنێ نەک نمایشکرنێ .
پشتی راپەڕینا (١٩٩١) ێ دراما کوردی قۆناغەکا نوی بخۆڤە دیتیە، چونکی دڤی ماوەیدا پارت و رێکخراوێن جەماوەری لبن سیوانا پارتێن کوردستانێ دەلیڤەکا ژبۆ نمایشکرنا بەرھەمێن خۆ دیتیە . و بڤی رەنگی ھێدی ھێدی بزاڤا شانۆیێ وەرار کریە و دەزگەھێ چاپ و وەشانێ دەست ب بەلاڤکرنا بەرھەمێن درامایێ کریە و گۆڤارێن تایبەت ب درامایێ دەرکەتینە ، مینا ( سینەما ، شانۆ ، شاکار ) . دیسان دامەزراندنا کۆلێژ و پەیمانگەھێن ھونەرێن جوان ل ھەولێر و دھۆکێ … و ئاڤاکرنا ھۆلێن شانۆیێ و تیپێن ھونەریێن شانۆیێ، بونە ئەگەرێ ھندێ کو شانۆیا کوردی دەربازی قۆناغەکا نوی ببیت
