جەگەر محەمەد
ماستەر ب زانستێن دارایی و بانک
ئێک ژ کارێن هەڕە مەزن یێن بەنکێن بازرگانی، ئەڤە کو دبیتە ناڤەندگێر دناڤبەرا وان جهـ و کەسێن پارێ زێدە هەی و وان جهـ و کەسێن پارە نەبن.
ئەو کەس و جهێن پارێن زێدە هەی، پارێن خۆ دانە بەنکان، بەرامبەر رێژەکا قازانجی کو نهادا لـ هەرێمێ لـ بەنکێن بازرگانی (4%)ـیە، بەنکێن بازرگانی ئەوی پارەی جارەکا دی دەنە کەس و جهێن دی ب رێژەیا قازانجێ زێدەتر ژ 4%.
بۆ نمونە، کەسەکێ 100 هزار دینارا بدانیتە بەنکێ، بەنک دێ 20% هەلگریت وەک یەدەکا نەچاری، کو بەنکا ناڤەندی لـ سەر بەنکێن بازرگانی سەپینیت، و دێ 80 هزاران ب قەر دەتە کەسەکێ دی، ئەو کەس دێ 80 هزارا بەتە بەنکەکا دی، جارەکادی ئەو بەنک 64 هزاران دەتە کەسەکێ دی ب قەر، و ئەڤ کریارە دێ بەردەوام بیت، دبێژنە ڤێ کریارێ چێکرنا پارەیان.
تنێ د ڤان دوو نمونەیاندا هەر 100 هزار دیناران 44 هزار دینار زێدەبوون، واتە قەبارەیێ دڕاڤی لـ بازاری دا زێدەبوو، زێدەبوونا دراڤی واتە بێ بهابوونا وی، ئەڤە دەمەکێ دایە کو بەنکا ناڤەندی تێرا 100 هزار دیناران کەڤەر (پارسەنگ)ـا دیناری هەیە، و ئەو 44 هزار بێ کەڤەرن، واتە بێ زێر و کاغەزێن دارایی و بازرگانینە و ئەڤ زێدەبوونە زێدەبوونەکا ژمارەیی یە، ئەڤە بۆ هەمی دڕاڤ ووەڵاتان راستە.
