ما کەنگی پێکهاتەیان خێر ژ عیراقێ دیتییە؟

جەعفەر سمۆ

دیارە دامەزراندنا دەولەتا عیراقێ نە ل سەر سیستەمەکێ ساخلەم بوویە و سیاسەتا دەستهەلاتدارێن وێ هەردەم نەدادپەروەری پەیرەوکرییە لەوا چ جاران ئاگر و ئاسن ژڤی وەلاتی ب داوی نەهاتینە. پشتی هەلوەشیانا ڕژێما ژناڤچۆیی گەلێ کوردستانێ چاڤەرێی مزگینییێن خۆش بوون د عیراقا نوودا، لێ مخابن هزر کرن هه‌مبه‌ر کوردستانێ هەمان هزرکرنا پێشتر بوو .

بریارا ڤێ دووماهییێ یا دادگەها فیدرالی ژی هه‌مبه‌ر هەلبژارتنێن پەرلەمانێ کوردستانێ دەربڕینێ ژ هزر و عەقلیەتا سیاسەتمەدارێ عیراقێ هه‌مبه‌ر ئەزموونا هەرێما کوردستانێ دکەن، لەوا گەرەکە نەتشتەکی سەیر بت بۆ تاکێ کورد، چونکی د درێژاهییا دیرۆکا عیراقێدا سیاسەتێن شۆفینی یێن ئێک ل دووڤ ئێک ب ڤێ عەقلیەتێ رەفتار ل گەل گەلێ کورد کرینە.

پشتی سەرهلدانا سالا 1991ێ و حکومەتا کوردستانێ هاتییە پێکئینان، ئەزموونەکا سەرفەراز د دەرهەقا پێکهاتەیاندا ئەنجام دا، ئەڤێ یەکێ وەکر جیهانا ئاشتیخواز ب چاڤەکی مەزنتر تەماشەی حوکمرانییا هەرێما کوردستانێ بکەت، باشترین پێنگاڤ ژی دانانا سیستەمێ کۆتایێ بوو بۆ پێکهاتەیێن نەتەوەیی بۆ هندێ خویابیت کو کوردستان وەلاتێ فرە ئاین و نەتەوه‌یایه‌، ئەڤە د دەمەکیدایه‌ ئێزدی ژی وەکو پێکهاتەکێ ئایینی د هەولێن خۆ یێن بەردەوامدابوون کو ئەوژی ژ سیستەمێ کۆتایێ بێ بەهر نەبن، لێ بریارا دادگەها فیدرالی ئەڤ خەونە ژی ل جەم تاکێ ئێزدی نەهێلا و بێ ئۆمێدکر.

ئەوا جهێ پرسیارێ هەمان سێستەم ل پەرلەمان و جڤاتێن پارێزگەهێن عیراقێ ژی هەیە، دیارە ئەڤ سیستەمە بۆ وان حەلالە و بۆ هەرێما کوردستانێ حەرامە.

ل پرانییا وەلاتێن فیدرالییێن پێشکەفتی بزاڤ دهێنه‌كرن وەکو دیاردەیەکا شارستانی گرنگیەکا تایبەت دهەموو کنارێن ژیانێدا ب پێکهاتێن گەلێ خۆ بدەن، لێ مخابن تووندرەوییا سیاسەتمەدارێن عیراقێ ڕۆژ بۆ رۆژێ پێکهاتەیان بێ هیڤی دکەن کو هەست بکەن ئەوژی خودانێن ڤی وەلاتی نە.

دیارە ئەڤەژی پلانەکا دی هەمبەر ئەزموونا سەرکەفتییا هەرێما کوردستانێیه‌ و نەدوورە دەستێن ناڤخۆیی ژی تێدا هەبن، لەوا ژ جڤاکێ نێڤدەولەتی دهێتە خواستن بهێتە سەرخەت و مایتێکرنەکا ئێكسه‌ر دڤان جۆرە بریارێن نەدادوەریدا بکەت، چونکی پێکهات ل عیراقێ ژڤێ عەقلیەتێ بێ ئۆمێد بووینە، ئەڤجا ئه‌گەر ل کوردستانێ ژی بێ ئۆمێدبن دێ ئەنجامێن نەرێنی ل پشت خۆ هێلن.

عیراق چ جاران نەبوویە مزگینییا خێرێ بۆ پێکهاتەیێن گەلێ خۆ، بەلکو بەرۆڤاژی هەردەم بوویە بەربەست بۆ هندێ پێکهات هەست ب هەبوونا خۆ نەکەن و ڕەفتارێن سیاسەتا وان وەکریە کو پرانییا پێکهاتەیێن گەلێ عیراقێ هێدی هێدی ڤی وەلاتی ب جهـ بهێلن.