ئدریس بارزانی د گەرماتییا ڕوودانێن سیاسی و شۆڕەشا بارزان یا سیێدا ل سالا 1944ـێ ژ مالباتەکا نشتیمان پەروەر و ئازادیخواز، ل گوندێ بارزان ژ دایكبوویه، کورێ مەزن یێ مەلا مستەفا بارزانییە، د ژیێ دوو سالیێدا دگەل باب و مالباتا خۆ چوبوو بن سیبەرا ئێکەم ئالایێ کوردستانێ یێ کۆمارا ( مهاباد) ل ڕۆژهەلاتێ کوردستانێ، ل سالا 1947 مەلا مستەفا بارزانی دگەل 500 زەلامان بەرهڤ ئێکەتییا سوڤیەت ب چوو و ل وی دەمی ژییێ ئدریس بارزانی چار سال بوون، پشتی چوونا بارزانییێ نەمر، ئدریس بارزانی و مالباتا وی دگەل مامێ وی شێخ ئەحمەد بارزانی بۆ دەمێ 11 سالان ژلایێ ڕژێما عیراقێ یا وی دەمی ڤە دھێنە دویرئێخستن بۆ باشوورێ عیراقێ و ل باژێرێن بەسرا و میسل و بەغدا تووشی ژیانەکا دژوار و پری دەردەسەری دبن، ھەر د وى دهمیدا ئدریس بارزانی دچیتە بەر خواندنێ و ژ زیرەکترین قوتابییان دھاتە ھژمارتن، چونکی شارازایەکا باش د زمانێن عەرەبی و کوردی و فارسییێ دا ھەبوو هەتا سالا 1958 و بەردەوامییێ ب خواندنێ دا و پاشی ڤەگەڕییا کوردستانێ.
ل سالا 1961ـێ دبیتە پێشمەرگهیێ شۆڕەشا مەزنا ئەیلوولێ و ل ژێر شیرەت و فەرمانێن بارزانییێ نەمر دبیتە فەرماندە، د سەردەمێ خۆ یێ فەرمانداریێدا سەرکردەکێ شۆرەشگێر و سیاسەتمەدار و دبلۆماتکارەکێ سەرکەڤتی بوو.
ب ڕێبەرییا ئدریس بارزانی پێشمەرگێن شۆڕەشا ئەیلوولێ چەندین داستانێن قارەمانانە هاتینە تۆماركرن و ژ وان ژی؛ داستانا هندرین بوو .
ئدریس بارزانی ڕۆلەکێ سەرەکی و کاریگەر د دانۆستاندنێن ڕێککەڤتنا 11ـێ ئادارا سالا 1970ـێ دا هەبوو و ب ئەندازیارێ لێکدانا وێ ڕێککەڤتنێ دهێتە نیاسین.
هەروەسا دانەرێ بەرێ بنیاتێ پەیوەندیێن کوردستانێ دگەل ویلایەتێن ئێکگرتی یێن ئەمریکا بوو، ل سالا 1972ـێ و ب نهێنی سەرەدانا ویلایەتێن ئێکگرتی یێن ئەمریکا کربوو و چەندین کۆمبوون دگەل بەرپرسێن مەزنێن ئەمریکا ئەنجامدابوون.
پشتی ڕێککەفتنا خیانەتکاریا جەزائیر، ب شارەزاییا خۆ شیا گوھۆرینان د هەلویستێ ڕژێما ئیرانێدا دروست بکەت بۆ حەواندنا ب هزار ئاوارەیێن کورد ل ئیرانێ و پێدڤیێن وان یێن ژیانێ بۆ دابینکرن .
ل ناڤەراستا سالێن هەشتێیان دبیتە ئەندازیارێ ئێكڕێزییا جڤاکی پشتی چەندین بەرەیان دناڤبەرا پارتێن کوردستانێ دروست دکەت، ژ وان ژی بەرەیێ کوردستانی یێ کو بوویە ئەگەرێ ڕێکخستن و سەرکەڤتنا سەرهلدانا بھارا سالا 1991ـێ.
ئیدریس بارزانی ئەو سیاسەتمەدار و شۆرەشگێرە بوو ب پەیوەندیێن خۆ یێن کەسایەتی ھەموو بزاڤکرن و شیا ل دۆر پرسا بزاڤا ڕزگاریخوازا کوردستانێ ب شارازای و لێھاتن سەرەدەریێ دگەل وەلاتێن دەوروبەر بکەت.
لێ ب مخابنیڤە… ل ئێڤارییا 31ـێ كانوونا دووێ ل سالا 1987ـێ ل ناحیا سلیڤانا یا سەر ب پارێزگەھا ئۆرمییێ ل ڕۆژھەلاتێ کوردستانێ و دژییێ 43 سالییێدا ب ئهگهرێ جهلتا دلی وەغەرکر و ل گۆرستانا باژێرێ شنو ب ڕەخ مەلا مستەفا بارزانی ڤە ھاتە ڤەشارتن، پشتی سەرھلدانا بھارا سالا 1991 ـێ ب بڕیارا سەرکردایەتییا پارتی دیموکراتی کوردستان تەرمێن ھەردوو سەرکردەیێن باب و کۆر ل 6,8-10-1993ـێ ب ڕێورەسمەکێ تایبەتدا جەنازێن ھەردوو جەنەرالان ھاتنە ڤەگوھاستن بۆ ئاخا کوردستانێ و ل گوندێ بارزان هاتنە ڤەشارتن.
