<h3 style="text-align: center;">پشتی دامەزراندنا دەولەتا عیراقێ ل سالا 1921 پرانییا پێكهاتێن ئایینی و نەتەوەیی داخوازا مافێن خۆ یێن ڕەوا كرن ، دیارە هەر ل دەستپێكێ ئاماژە ئەو بوون كو دەولەت ل سەر بنیاتەكی نەساخلەم هاتیە ئاڤاكرن، پێكهاتان هەست ب فەرامۆشكرنێ كرن، گەلێ كورد ژی بێ هیڤیبوو كو ب دیالۆگ و دانوستاندنان زەحمەتە ب مافێن خۆ شاد ببن. د درێژاهییا دیرۆكا عیراقێدا، ئێزدی وەك پێكهاتەكی ڕەسەن ژ گەلێ كوردستانێ تووشی گەلەك فەرمان و جینۆسایدا بوون چ وەك ئایین چ ژی وەك نەتەوە، ژبەركو دەڤەرێن وان ژلایێ جوگرافی ڤە دەڤەرێن ستراتیجی و دەرگەهەكی سەرەكی بوون بۆ شۆرەشێن كوردی، لەوا پتر تووشی زۆردارییێ دبوون. ل دەستپێكا شۆرەشێن نەتەوەیی ئێزدییان بزاڤ دكرن تەڤلی وان شۆرەشان ببن، ژبەركو ئەو دەمەكی درێژبوو ژبەر قڕ و فەرمانان دنالین، ڕەوشا وان پڕ ئالۆز بوو، لەوما ل سالا 1943ێ بەری دامەزراندنا پارتی دەمێ بارزانییێ نەمر سەركێشییا شۆرەشێن كوردی دكر، نامەیەك بۆ مەیان خاتوون (داپیرا تەحسین بەگ ) هنارت كو ل وی دەمی میر تحسین بەگ هێشتا زارۆك بوو، مەیان خاتوونێ سەركێشییا میرنشینێ دكر، دانوستاندن و نامەگوهۆرین دناڤبەرا واندا چێبوون و ئارمانج ژ ڤان دانوستاندنان پشتەڤانییا ئێزدییان بوو بۆ شۆرەشێ. ئێزدی د وێ باوەرییێدابوون كو كلیلا چارەسەركرنا ئێش و ئازارێن وان تەڤلیهەڤبوونە دناڤا سیاسەتا بارزانییێ نەمردا، ژبەركو پێشوەخت بارزانی یێ بەرنیاسبوو كو ڕێزەكا مەزن ل هەموو پێكهاتان دگرت، لەوما ئێزدی ب جۆش و خرۆشەكا مەزن چۆنە دناڤا ڕێكخستنێن بارزانیدا . ل سالا 1945 دەمێ بارزانییێ نەمر سەرەدانا بادینان كری و دگەل مامۆستایێن ئۆلی و سەرۆك هۆزێن دەڤەرێ كۆم بووی ب مەرەما موكۆمكرنا كوردینییێ، دڤێ سەرەدانێدا قەستا دەڤەرا شێخان دكەت و وێ شەڤێ بوو مێڤان ل گوندێ (مرێبا )، مەیان خاتوون داخواز كر كو بارزانییێ نەمر ب هەڤالێن خۆڤە سەرەدانا باعەدرێ ژی بكەت، بارزانی ب ڤێ داخوازییێ گەلەك دلخۆش بوو، بەرسڤ گەهاندە مەیان خاتوونێ كو سوبەهی نیڤرۆ دێ سەرەدانا باعەدرێ كەت. ڕژێما عیراقێ ب سەرەدانا بارزانی بۆ دەڤەرێ نەیا رازی بوو، بەرسڤ گەهاندن كو بارزانی ڤەگەرتە بارزان، لێ بەرسڤا وان ڕەتكر و نامەك بۆ وان هنارت كو هەتا پرۆگرامێ وان ب داوی نەئێت ئەو سەرەدانێ ناراوەستینن، هەر دوێ ڕۆژێدا نامەیەك ژلایێ شێخ احمد بارزانی ڤە دگەهیتە بارزانی دەمێ ڤەكری تێدا نڤیسیە ب زووترین دەم ڤەگەرە بارزان، ژبەركو (وەلی بەگ ) ل مێرگەسۆرێ هاتیە شەهیدكرن و ڕەوش یا ئالۆزە، پشتی ڤێ نامێ بارزانی خەمگین بوو، جەماوەر و سەرۆك هۆز لێ كۆمبوون ،بارزانی بۆ وان دیاركر كو ئەو نەشێت سەرەدانێ تەمام كەت و گۆت: سلاڤێن من بگەهینە مەیان خاتوونێ و بێژنێ نەشێم سەرەدانا باعەدرێ بكەم و ڤەگەریا بارزان. دامەزراندنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل سالا 1946 ب سەركێشییا بارزانییێ نەمر وەرچەرخانەكا دیرۆكی بوو بۆ گەلێ كوردستانێ ب گشتی و بۆ پێكهاتان ب تایبەتی، ژبەركو دادوەرییا جڤاكی و ڕێزگرتن ل بیروباوەرێن جودا جودا ژ بنەمایێن فەلسەفا بارزانی بوون. پەیوەندیێن ئێزدیاین ل گەل بارزانی ڕۆژ بۆ ڕۆژێ موكۆمتربوون و پشتی چەندین جاران میر تحسین بەگ تووشی زیندانكرن و دوورئێخستنێ بووی ژدەڤەرا خۆ، قەستا بەغدایێ كر و ڕەوشا وی یا ساخلەمی تێكچۆ، لەوما پشتی بارزانی ژ ڕووسیا ڤەگەریایی، سەرەدانا میرێ ئێزدییان ل نەخۆشخانێ كر ل بەغدا و بەرسڤ گەهاندە عبدالكریم قاسم بۆ هندێ تحسین بەگ تووشی ڤان جۆرە ئازاران نەبیت و كێشێن وی هەموو بهێنە چارەكرن . ل داویا سالا 1972 دەمێ قایمقامێ قەزا شنگال هاتیە كوشتن، ڕەوش نەئارام بوو، حكومەتا عیراقێ ب سەر خەلكێ دەڤەرێدا گرت و دەست ب تاوان و عەرەبكرنا دەڤەرێ كرن، پشتی ئەڤ بابەتە گەهشتیە سەركردایەتییا كوردی، بارزانییێ نەمر كاك ادریس و جەنابێ سەرۆكی ڕاسپاردن ب ڕژدی دیڤچوونا ڕەوشا شنگالێ بكەن و دئەنجامدا مانگگرتنەكا سەرانسەری ژئالییێ خەلكێ كوردستانێڤە ل 25تەباخا سالا 1973ێ ل سەر ڕاسپاردێن بارزانییێ نەمر هاتە كرن بۆ پشتەڤانییا خەلكێ شنگالێ و ئەو پێشمەرگەیێن د چیاییدا بەرگری ژ كوردینییا شنگالێ كرین. سیاسەتا بارزانییێ نەمر هەمبەر ئێزدییان دڤان تەوەراندا پتر خویا دبت : 1- نێزیكبوون دگەل ئێزدییان : • بارزانی ئێزدی دهژمارتن بەشەكی ڕەسەن ژگەلێ كورد و پەیوەندیێن وی دگەل ڕایەدارێن ئۆلی یێن ئێزدییان دخورت بوون. • هەول ددا ئێزدی بەشداری كارێن سیاسی بن دچارچووڤێ پارتیدا . 2- هاتنا ناڤ ڕێزێن پێشمەرگەی: • دشۆرەشا ئەیلولێدا ژمارەكا مەزن یا گەنج و كەسایەتیێن ئێزدییان بوونە پێشمەرگە و تەڤلی شۆرەشێ بوون. • گرنگییەكا تایبەت ب دەڤەرێن ئێزدییان ددا ب تایبەت شنگال و شێخان ژبەر جهێ وان یێ ئیستراتیجی بۆ شۆرەشێ .</h3> <h3 style="text-align: center;">ل داویێ بۆمە خویا دبت كو بارزانی سەركردەیەكی مەزن و داكۆكارەكی مەزن بوو بۆ هەموو پێكهاتان و ئەو ڕێباز و فەلسەفا پارتی ل سەر دامەزراندی ڕێزگرتن و پێكڤەژیان و هەڤدووقەبوولكرنە، ئێرۆ ئالا هەلگرێ وێ ڕێبازێ ژی جەنابێ سەرۆك بارزانییە لەوما هەموو پێكهاتێن گەلێ كوردستانێ خۆ ب خودانێ پارتی دزانن. ژێدەر/ 1- محمد علی نازی شەرەفانی ،گۆڤارا لالش ژمارە 29 بپ135 2- حسو هورمی، هندەك تیرۆژكێن ژیانا میر تحسین بەگ ،بپ 136 3- وصفی حسن ردێنی، شنگال، بپ37 4- موسەددق توڤی،گۆڤارا لالش ژمارە 15، بپ 188 5- دیدارەك دگەل پێشمەرگەیێ شۆرەشا گولانێ فرج میرزا ل دكیومێنتێ ئێزدی و بزاڤا ڕزگاریخوازا كوردی ،سالا 2023</h3>
