کۆڤان حسێن
دبێژن بەراوردکرن ھونەرەکێ سەردەمییە دبیت زانستەک بیت ژی ئەوێ ژی بنەما و یاسایێن خو ھەبن، ھەروەسا پۆلینکرنا ئاستێ ڕەوشەکێ ل وەلاتەکێ دڤیا ل گورەی ھندەم پیڤەرێن ئاشکرا بیت. چەند سالەکە عێراق ژمارەکا داتایا بەلاڤ دکەتن و ئاستێ ھەژاری و نەدارییا پارێزگەھێن عێراقێ رادگەھینیت چەندین سالە ھیچ گوھورینەک چینەبوویە داتایێن وان رەنگە ھەمی سالێ وەک ئێک بن. ھەرچەند داتایێن ولاتەکێ وەکی عیراقێ جھێ باوەریێ نینن و ھیچ سازییەکا جیھانی یان ناڤەندەک زانستی ڤان داتایا ب رژدی وەر ناگریت. تا وێ رادێ عێراقێ نێزیک (٣٠) سالایە سەرژمێرییەکا جھێ باوەرییێ ئەنجام نەدایە ژ ئەنجامێ ململانێن حوە یێن سیاسی و نەژادپەرستی بگرە مەزھەبی ژی. ئەڤجا ل سەر چ بنەما و داتا عیراق ڤان رێژەیا بەلاڤ دکەتن، ئەڤە جھێ پرسیارێ یە بۆ ھەمی ئالیێن سیاسی ل عێراقێ نەشێن سەرژمێرییەکا دروست بکەن کا ل عێراقێ چەند مرۆڤ ھەنە، چ کار دکەن، ب چ دژین و چەند نەخۆشن چەند ساخلەمن چەند ئاڤا پاقژ ڤە دخۆن و چەند یا پیس و ئەڤە ب سەدان پرسیارێن دی کو فەرە دەولەتێ داتا و ژمارێن جھێ باوەرییێ ھەبن ھەتا حکومەت ژی پنا بەرھنگارییا کێماسییا بەرھەڤ کەتن. سەرژمێرییەکا جھێ باوەرییێ ب تنێ دێ راستییا دیار کەتن، داتایێن نوکە ئەز دیر نابینم مەرەمێن سیاسی ژی ل پشت ھەبن، ئەگەر ئەم بەرفرھەتر سەحکەینە نەخشێ عێراقێ، شیعە ل ئاستێ ژیانێ دان و کورد و سنە ل کیڤە نە. دەربارەی کوردستانێ راستی داتایێن جھێ گومانێنە ژی، لێ جھێ کەیف خۆشییێ نە ژی ب بەراورد دگەل عێراقێ و دەربارەی پارێزگەھا دھۆکێ ژ راستی ھەرسال ئەڤ داتایە دھێت و کەسێ شیانا ھندێ نینە بزانیت چەوا ئەڤە ھاتییە پۆلینکرن، سەرھندێ را دھۆک ھەژارترین پارێزگەھا کوردستانێ یە، لێ ب دەھان خالا ل پێشییا باشترین پارێزگەھا عێراقێ یە و بگرە ژ جیرانێن خوژی ل شرناخ و حەسەکێ و میسلێ ژی باشترە. لێ دیسا بۆ مە گرنگە ئەم ب ھەر حالێ ھەی ژڤێ لیستا کریت دەرکەڤین. نزا بۆچی ھەرسال حکومەتێن خۆجھی یان یا کوردستانێ ل سەر ڤێ چەندێ بیدەنگن؟ دبیت ئەڤ بێدەنگییە راستییا وان داتایا بسەلمینت، ئەگەر وەسا بیت، فەرە ئێدی ل سەر ڤێ چەندێ زانکو و ناڤەندێن سیاسی و جڤاکا سڤیل کارەکێ ل سەر بکەتن. حکومەتا دھۆکێ یا خوە جھی تشتەکێ بەلاڤ ناکەتن و داتا نینن و پیڤەر ژی نینن و عێراق ژی ب دلێ خوە دھۆکێ دگەل سەماوا ب ھەمان پیڤەران دپیڤیت و ئەڤە دبیت ژ رویێ زانستی ڤە درست نەبیت. دھۆک دەڤەرەک چیایی یە و پاشی ماکا ھەمی ئاوارە و پەنابەرایە و ب دەھان سەدەمێن دی. ژ وانا لاوازییا حکومەتێن کوردستانێ ھەمییێ بۆ بەرھنگاربوونا بێ کارییێ و و پاشی بێ پلانییا زێدەبوونا مرۆڤان، زیدەباری کارکرنا خەلکێ بیانی ل دھۆکێ ژ دەرڤەی بریارێن حکومەتێ و یا گرنگ ژی تانوکە کار کرن بۆ مە نەبوویە کلتور ئەم ھێشتا حەز دکەین (دەوامێ) بکەین نەک کار بکەین و ئانکو مە دیتنەکا جڤاکی یا سەقەت بۆ کارکرنێ ھەیە. حکومەت و نەچارە ڤی باری راست کەتن و دیار کەتن ب داتا، ئەرێ راستە دھۆک ھەژارە ل کوردستانێ و پیڤەرێن وێ چنە ئەڤ جەند سالە دھۆک لڤێ مەرتەبا دلئێش. دھۆکی ھەژارن ئەرێ نەھەژار کینە و چەوانە و چ ھەیە و چی دەست دکەڤیت؟ من نەڤێت داتایێن عێراقێ باوەرکەم لێ بێدەنگییا سازییێن کوردستانێ دڤیابا رونکرنەک ھەبیت، ئەڤە چیە؟ سەدەم حکومەتە، سەدەم جڤاکە ، سەدەم سیاسەتە، سەدەم خەمسارییە، یان ژی ھەژارییێ پێناسێن جودا ھەنە. پاشی ئەم ھاوەلاتی خو لکیڤە دبینین ئەرێ راستی ئەم ھەژارین و ھەست ب ھەژارییێ دکەین وەک د کوردەواریێدا ھاتی ھەژاری نەعەیبە و نورمالە. ئەرێ ئەم ھەژارێن نانینە یان یێن (کەمالیات) و پێدڤیێن ئاستێ بلندین. ئەرێ ئەم چەوا ھەژارییێ پێناسەدکەین وەک جڤاک؟ ئەم ژڤێ داتایێ رازی نە. ئانکو راستە ئەم ھەژارین، ئەرێ بۆجی قەبارێ مەزنێ وەبەرھێنان و سیستەمێ موچە و پاراستنا جڤاکێ ل سەر خولکێ دھۆکێ دیار ناکەتن. چونکە ڤی سەردەمێ بۆ جھەک وەک پارێزگەھا دھۆکێ ھەژاری نەک عەیب نینە، بەلگو شەھمزاریە ژی دھۆک ب ڤی رەنگی بمینت.
