چیروکا کوردستانا عێراقێ چیروکەكا پری بەرخودانییە، مللەتەکێ کو ناسنامەیا وان د چیایان دا هاتییە نەخشاندن، ب دەستێ دیروکێ هاتییە شێواندن، و ب خەونەکێ هاتییە پاراستن کو رەد دکەت بمریت، ئەڤ هەرێما کو کورد تێدا ب جورەکێ ئازادیێ دژین کو هەڤالێن وان ل جهێن دی یێن روژهەلاتا ناڤین دشێن تەنێ خەیال بکەن، ئەو خودان پەرلەمان و هێزەکا لەشکەری یا هەرە وێرەک بناڤێ پێشمەرگە و ئالا و زمانێ خونە، بەلێ ئەو تشتێ ئەوان چ جاران نە بووی و ب دەستڤە نە ئینای، و ئەو تشتێ پتر ژ هەر تشتەکێ دی حەز دکەن وەلاتەکە کو ژ لایێ جیهانێ هەمیێ ڤە بهێتە ناسکرن.
پشتی ژ ناڤچوونا (سەدام حوسێن) ل سالا 2003ێ، کوردان رولەکێ نەهێتە سەرەكی د ئاڤاكرنا عێراقا پشتی رژێما بەعس دا گێڕا، وان هاریکاریی د نڤیساندنا دەستوورێ نوی یێ عیراقێدا کر، هەڤپشکی دگەل ئەمریکا شەڕێ تیرورێ کر، و پشتەڤانیا فیدرالیزما نازك کر کو سیستەمێ سیاسی یا نوو یا وەلاتی دیار دکر، بۆ دەمەکێ هیڤیەك پەیدابوو، هەولێر ب وەبەرهێنانێ گەش بوو، کونسولخانەیێن بیانی ڤەبوون، ڕوژنامەڤانێن ڕوژئاڤایی ناڤێ “عێراقا دی” لێ دانا، جهەکێ ئارام د وەلاتەکێ تێکچووی دا، لێ ل پشت مانشێتین ب هیڤی، گلەییێن کەڤن د کەلین، بەغدا چ جارا ئوتونومیا کوردی ب تەمامی قەبوویل نەکر، دەمێ مفایێ وان تێدا تەحەمولا وێ دکر، دەمێ دشیا پشتگوهڤە د هاڤێت، و دەمێ وێریای خۆ دیار بکەت سزا ددا.
ئەڤ چەندە پتر ژ هەموو جارێن دی ل سالا 2017ێ بەرچاڤبوو، دەمێ حکومەتا هەرێما کوردستانێ رێفراندومەکا ئاشتیانە و دیموکراتیک لسەر سەربەخۆیێ ئەنجام دای، زێدەتری ژ سەدا 92 دەنگدەران گوت بەلێ بۆ سەرخوەبوونا كوردستانێ، ئەڤە نە بتنێ هەلویستەکە سیاسی بوو؛ بەلکو ئەڤە گازیەک بوو ژ بۆ ناسکرنێ پشتی دەهـ سالێن پشتگوهاڤێتن و کومکوژیان ژ هەلەبجە هەتا زیلان، ئەڤە بەرسڤەكا بلەز و سزادەر بوو.
بەغدا فڕوکەخانەیێن هەرێما كوردستانێ گرتن، دەستێ خوەدانا سەر باژارێ کەرکوکێ یێ پری نەفت و گەلەک دەستکەفتیێن ب زەحمەت یێن هەرێمێ هەلوەشاندن، یا ژ هەمیان ب ئازارتر بێدەنگیا ژ دەرڤە بوو، جڤاتا نێڤدەولەتی ب تایبەتی ئەمریکا پشتا خۆ دایێ.
ئەو بێدەنگیە هێشتا دەنگ ڤەددەت، ژبەركو راستیا وێ ئەوە ئەگەر واشنتن براستی ڤیابایە هاریکارییا ژ دایکبوونا کوردستانەکا سەربەخۆ بکەت، ئالاڤێن هەی كو ئەڤی كاری بكەت، ئەمریکا خودانێ شوپا لەشکەری و باندورا دیپلوماتیکی و دشیا ب ئەڤێ ڕێكێ كاریگەریێ لسەر بەغدا بكەت بۆ هندێ كو دەولەتبوونا کوردی بینیتە سەر مێزێ، حکومەتا عێراقێ کو گەلەك پشتبەستن كریە سەر هاریکاری و ناسکرنا ئەمریکا، دشێت ب زوری بهێتە پالدان دا ب رژدی دانوستاندنان بکەت، نە بەری چەندین سالان، بەلكۆ ئەڤرو.
دیسان، چ تشت نەبوویە، چونکی د حسابا سیاسەتا دەرڤە یا ئەمریکا دا، کورد هەڤپشکن، بەلێ چ جاران پێشینە نینن، دەمێ گونجای پەسنێن وان دكەن ل دەمێ بۆ مێرخاسی و قوربانییێن وان ل دژی داعش، بۆ رولێ وان د راگرتنا ئێرانێ دا، لێ تەماحا وان بۆ سەربەخویی ب نەرمی پشتگوهـ د هاڤێژن، ئەڤ دو دلی نە بتەنێ بێهیڤیکەرە؛ ئەڤە ئەگەرە کو ئارامی و سەقامگیری تێک بچیت، ئەڤە نیشا کوردان ددەت کو دلسوزی دێ هێتە سوپاسیکرن لێ رێز لێ ناهێتە گرتن، د شیاندایە خەونێن مللەتەكێ د رەفانكان دا بمینن، ئەگەر دگەل نەخشەیا جیوپولیتیکا کو ل واشنتن یان بروکسێل هاتییە کێشان نەگونجن.
هێشتا روحا کوردان بەرگریێ دكەت، د ناڤ کوردستانا عێراقێ دا، هیڤی بەردەوامە، لێ کێم دبیت. نفشەکێ گەنجان چ نەمایە یێ بێ هیڤی دبن، گەلەک دچن نە ژ بەر گرنگیپێنەدانێ، پارتیێن سیاسی یێن هەرێما کوردستانێ هەڤركییا وان یا بەردەوامە، هەڤركیا دەستهەلاتا وان یەکگرتنێ د لاواز دکەت، و رێکێ ژ بۆ دەستێوەردانا بیانی ڤەدکەت، و هێزا گەلەکێ بەرەڤ خلاسبوونێ ڤە دبەت ئەو گەلێ کو هەردەم شایستەی باشترینێ بوویە.
دیسان چیروکا کوردی ب دوماهیک نە هاتییە، هەرێمێ هێشتا دەرفەتا دارشتنا چارەنڤیسا خۆ هەیە، سەرکردایەتیا یەکگرتی دشێت باوەریا پارچەبووی چاک بکەت. چاکسازیا ئابووری یا راست دشێت ئابووریێ جارەکا دی گەش بکەت و باوەریا گشتی ڤەگەرینیت. هەوەكا دیپلوماسی یا هەڤبەش کو بنگەها وێ یاسایی بیت، گلەییا دیروکی و زەلالیا ئەخلاقی دشێت هەڤسوزییا جیهانی جارەکا دی هشیار بکەت و ناسکرنا نێڤدەولەتی پال بدەت.
لێ د شیان دا نینە کورد ب تەنێ ئەڤی بەشێ نوی بنڤیسن، دڤێت خالا وەرچەرخانێ ژ دەرڤە ژی بێت، هەکە ڕوژئاڤا ب سەرکردایەتیا ئەمریکا هه لبژێرت ل گور نرخێن خۆ یێن راگەهاندی بژیت و کوردان بۆ دەهسالان هەڤپەیمانیا ستراتیژیک ڤەگەرینیت، هنگێ خەونا سەربەخۆیا کوردی دشێت ب تەمامی ببیتە راستی. نە ب پستە پستان یان پەیمانێن ژوورێن گرتی، لێ د روژێ دا، ب کەرامەتێ وەکی کا چاوا هەمی مللەت ژ هەژینە ژ دایک ببن.
بۆ ڕەوشا نوكە، کوردستانا عێراقێ لسەر هێلەکا مەترسیدار ب رێڤە دچیت: ئوتونوم هەیە بەلێ سەروەری نینە، بهێزە لێ ژ لایێ سیاسی پارچە پارچە کرییە، هاتییە ناسکرن بەلێ چ جاران نە هاتییە هەمبێزکرن، دیسان بەرەڤ پێش دچیت ب کەرامەت ڤە، چونكی كورد بەردەوام هوسابوویە، ئەو رادبنەڤە، دوبارە و سێبارە، هەرچەندە كو جیهان د بێژیتێ بمینە ل خوارێ.
چیمەن زێباری
21ێ تەمووزا 2025ێ
