بوچى دبێژمه‌ زه‌نگینێن رووسیا ئولیگارشى ؟

ناسناڤێ ئولیگارشى ل ده‌ستپێكا سالێن نوتان ڤه‌گه‌ریا رووسیا پشتى ژناڤچوونا ئێكه‌تییا سوڤیه‌ت، ژبه‌ركۆ ئێكه‌تییا سۆڤیه‌ت ل سه‌ر بنه‌مایێ كۆمۆنیزمێ هاتبوو دامه‌زراندن و هه‌موو كه‌رتێن كاره‌با و به‌رهه‌م ئینانا په‌رتۆلێ و چاندنێ و پیشه‌سازییێ مولكێ ده‌وله‌تێ بوون و كه‌رتێ گشتى ل ژێر ده‌ستهه‌لاتا حكومه‌تێ بو.
ل ده‌مێ ژناڤچوونا ئێكه‌تییا سوڤیه‌ت، گه‌نده‌لى ب ره‌نگه‌كێ تۆند ل هنده‌ك خانێن كه‌رتێ پیشه‌سازى روویدا ل وى وه‌لاتى، لایه‌نێن سیاسى ژى هه‌ڤركى ل سه‌ر كۆنترۆلكرن و ده‌ست بسه‌رداگرتنا داهاتان داكر ب هه‌ر ره‌نگه‌كێ هه‌با.
ژبه‌ر وێ یه‌كێ خۆدان كارێن نوى په‌یدابوون و بووینه‌ خۆدان سامانه‌كێ زۆر و ل گه‌ل بۆرس یێلسن، سه‌رۆكێ وى ده‌مى یێ رووسیا ل سالا 1991ێ ده‌ست د كارۆبارێن حكومه‌تێ وه‌ردا.
ئه‌ڤ ره‌وشه‌ بۆ ئه‌گه‌ر ئولیگارشى سه‌رهلده‌ن، رامان ژ ئولیگارشیێ ئه‌وه‌ كۆ سیسته‌مێ حكومه‌تێ ب ده‌ست گرۆپه‌كى بچویك یێ خه‌لكێ ده‌وله‌مه‌ند ڤه‌ بیت.
ل دمێ ده‌ستهه‌لاتا ڤلادیمێر پۆتینى ژى ل سالا 2000ی، حكومه‌تا رووسیا ژلایێ ئولیگارشیان ڤه‌ دهاته‌ برێڤه‌برن. پۆتینى ژى كار بۆ وێ یه‌كێ دكر كۆ بچیته‌ ناڤا سه‌نته‌رێ ده‌ستهه‌لاتێ و ئولیگارییێ ژ سیاسه‌تێ جودا بكه‌ت. گه‌لێ رووسیا ب ده‌ستێن ئولیگارشییێن ده‌ستپێكێ دنالین، پۆتینى سۆز دا كۆ وان وه‌ك توێژه‌كا جڤاكى بهێلیت، لێ د ناڤ سیاسه‌تێ دا نه‌بن.
د كۆمبوونا ته‌موزا سالا 2000ێ ل كرێملین، پۆتین دگه‌ل 21 ئولیگارشییان كۆمبوو و یاسایه‌ك بۆ وان ده‌ركر، كۆ وه‌ك سه‌رمایه‌دارێن ئولیگارى بمینن، لێ نابیت سیاسه‌تێ بكه‌ن.
لێ ب ڤێ یه‌كێ كارێ وان خرابتر لێ هات، ب بورینا ده‌مى هه‌موو ئولیگارشی دناڤ كارێ خۆه‌ ژى دا بون و دهه‌مان ده‌م دا دناڤ كرێملینێ ژى دا ل ده‌ف پۆتینى بوون و كار دگه‌ل وى دكر.
وه‌لاتێ رووسیا 10 ئولیگارشى تێدانه‌ كۆ سامانێ وان زێده‌تره‌ ژ 186 ملیار دۆلاران، و ب ئه‌گه‌رێ سزایێن وه‌لاتێن رۆژئاڤا ل سه‌ر وه‌لاتێ وان زێده‌ترى 38 ملیار دۆلاران دێ زیان ب وان گه‌هیت.
لیستا 10 ئولیگارشییێن رووسیا ب ڤى ره‌نگى یه‌:
1. ڤلادیمێر پۆتانیان، سه‌رمایێ وى نێزیكى 25.9 ملیار دۆلارن
2. لیونید ماخیلسۆن، سه‌رمایێ وى نێزیكى 22.6 ملیار دۆلارن
3. ئه‌لێكس مۆرداشۆڤ، سه‌رمایێ وى 22.5 ملیار دۆلارن
4. ڤلادیمێر لیسین، سه‌رمایێ وى 21.6 ملیار دۆلارن
5. ئالیشێر عۆسمانۆڤ، سه‌رمایێ وى 19 ملیار دۆلارن
6. ئه‌ندرێ میلنیچینكۆ، سه‌رمایێ وى 17.8 ملیار دۆلارن
7. ڤیكتۆر ڤیكسیلبێرگ، سه‌رمایێ وى 16.7 ملیار دۆلارن
8. رۆمان ئیبراهیموڤیچ، سه‌رمایێ وى 14.1 ملیار دۆلارن
9. میخائیل برۆخرۆڤ، سه‌رمایێ وى 13.8 ملیار دۆلارن
10. سوله‌یمان كه‌ریمۆڤ، سه‌رمایێ وى 11.8 ملیار دۆلارن
ل ده‌مێ سالێن 2000 تا 2010ێ، هه‌ژماره‌كا زۆر یا ئولیگارشییێن سه‌رده‌مێ پۆتینى ژلایێ وى ڤه‌ هاتنه‌ دوورخستن و هنده‌ك ژوان هاتنه‌ زیندانكرن هنده‌ك ژوان ژى به‌ره‌ڤ ئه‌ورۆپا ره‌ڤین و رووسیا بجهـ هێلا، لێ گه‌له‌ك ژوان مانه‌ ل رووسیا و ملكه‌چى بریارێن پۆتینى بوون. هه‌رچه‌نده‌ ل دوماهى به‌یاننامه‌دا وان جه‌نگا وه‌لاتێ خۆه‌ ل گه‌ل ئوكرانیا ئیدانه‌كر، لێ د ئاماده‌نینن ره‌خنێ ل پۆتینى بگرن و ئیدانه‌ بكه‌ن، هه‌روه‌كى تۆماس فرێدمان ب سایتێ بلۆمبێرگ گۆتى: هه‌ر په‌یڤه‌ك ده‌رباره‌ى شه‌رى ل گه‌ل پۆتینى بهێته‌ گۆتن، جۆره‌كێ خۆه‌ كۆژییێ یه‌.