بۆریا پەترۆلا كهركووك – بانیاس خهونه یان دێ بیته راستى؟
“سووریا حهز دكهت و توركیا حهز ناكهت و عیراق یا دوو دله”
سووریا وعیراق كاردكهن بۆ دووباره نویژهنكرنا هێلا ڤەگوهاستنا پەترۆلا عیراقێ ب ناڤێ كهركووك – بانیاس كو دگەهیته كەنارێن دهریا سپى یا ناڤهراست و ههر ل نیسانا سالا 1952 ئەڤ بۆریە (خەتە) هەبوویە ودرێژیا وێ نێزیکی ٨٠٠ کم، وشیانێن ڤەگوهستن وهناردهكرنا پهترۆلا رۆژانه 300 هزار بەرمیلان هەیە.
لێ ژبەر ڕەوشا سیاسی و ئەمنیا دناڤبەرا عیراقێ و سووریێدا و شهر وئاژاوهیان ئەڤ بۆریه تێكچوو هەتا كو دەمێ دورپێچا ئابورى ب سەر عیراقێ دا هاتى و پاشى ل وی دەمێ بریارا نهتهوهیێن ئێكگرتى 986 گاز بەرامبەر خوارن هاتیه راگههاندن ، ب رێیا وێ بۆریێ رۆژانه 10 هزار بەرمیل دهاتنە دەربازكرن، ل دووڤدا جارهكا دى ئەڤ بۆریە ژ كاركەڤتییە.
ئەڤ بۆریە(خەتە) ئێك ژ بژاردەێن عیراقێ یە د ڤێ قوناغێدا نوو بكەت ب تایبەت پشتی كومپانییا BP هاتییە كەركووكێ شیانێن وێ نە بتنێ 250 هەتا 300 هزار بەرمیلانە کو ب هنێریت بهلكو ههكهر پهره پێ ب دهن و باش سهخبێركهن شیان هەنە هەتا 750 هزار بەرمیلێن پەترۆلێ ب هنێریت، عیراق و سووریا لسەر ڤی پرۆژەیی كاردكەن لێ ئەڤ پرۆژە پێدڤی ب گەرەنتیانە ژبەركو ڕەوشا سووریێ هەتا نوكە جێهگیرنەبوویە.
ئەگەر چ شەرێن نافخۆیی و ل ناڤ سووریێ و ب تایبهت ل دەڤەرێن كوردی ڕوونەدەن ئەڤ پرۆژە دێ سەركەڤیت ودهێته پێشبینیكرن سووریا سالانه نێزیكى 200 ملیون دولاران وهرگریت كرێیا ڤهگوهاستنا پەترۆلا عیراقێ زێدهبارى چهندین مفایێن دى ژ دهلیڤێن كارى و پەترۆلا خاڤ ودهستكهفتێن سیاسى بهس چ گرێنتى نینه ژبهركو هێشتا سووریا د ئهزموونا خویا سهقامێگیریێ دا ب سهر نهكهفتیه و بژاردا ههبوونا شهرهكێ نافخو هێشتا ههیه.
سووریا ب جدی لسەر ڤی پرۆژەیە و عیراق ژی حەز دكەت دا كو ژبن دەستێ توركییا ب دەركەڤیت و مەترسییا دەرگەهێ خەلیجی و هورمز كو هەردەم گڤاشتن لسەر وێ دەڤەرێ هەیە بهێتە داخستن قورتال ببیت ژ مهرتسیا نەچوونا پەترۆلا عیراقێ ب پاپۆران.
ئەڤە ژی ئێكە ژ هەلبژارتنێن عیراقێ لێ كا دێ ئەڤ چەندە بیتە واقع یان نە بتنی دێ پاشەرۆژ ڤێ چەندێ بۆ مە دیاركەت.
توركییا بریاردا نووكرنا هەڤبەستا ڤەگوهاستنا پەترۆلا عیراقێ ب رێیا بۆریا كەركوكێ بۆ بەندەرێ جیهان نوو نەكەت، ئەڤە ژی گڤاشتنەكە توركییا دكەت دا كو ئەو هەڤبەستا پێشتر هەی یا كو سالا 1973 پێداچوونەكێ دناڤ خالێن وێ هەڤبەستێدا بكەت و هەڤبەستێ بێخیتە د خزمەتا خۆ دا ب مهرجێن نوى.
توركییا هەتا نوكە یا دوودلە (محیر)ه كو هەڤبەستێ نوو بكەت یان نە لێ چوو تەمۆزا سالا بهێت ئەو هەڤبەستە ب دووماهیك بهێت، لێ ئەگەر توركیا نوو نەكەت ئەز پێشبینییا وێ چەندێ دكەم نە ئەوە كو توركی نەڤێت هەڤبەستێ نوو بكەت، بەلكو توركی حەز دکەت هەڤبەستێ نوو بكەت و چ جاران خو نادەتە پاش و ئەڤە بتنێ گڤاشتنە دا كو نووكرنا وێ هەڤبەستێ ب هندەك مەرجێن دی یێن نوو بن، ئەوە ئەگەر هات و عیراق ژبەر هەر ئەگەرەكی پەترۆلێ ژی نە فرۆشیت دا كو كرییەك بۆ سەخبێریكرن و پاراستنا وێ هێلێ هەبیت یان عیراق نە بتنی تەك لایانانە بریارێ بدەت پەترۆل نەچیت ژبەر هندەك ئەگەران ئانكو تووركی ژی دڤێت بریاران دڤی بابەتیدا بدەت و ههكهر ژبهر ههر ئهگهرهكێ گرێدایى عیراقێ بیت پەترۆل نههێته هنارتن توركیا كریا خوه وهرگریت.
ب نووژهنكرنا راكێشانا هێلا پەترۆلا كهركووك – بانیاس ل پله ئێك سووریا حهز دكهت ویا ژێ سودمهنده وتوركیا حهز ناكهت ژبهركو دێ بیته پێكگوهر بۆ هێلا كهركووك – جیهان وقورخكاریا دهرگههێ باكور ل گهل عیراقێ ناهێلیت وعیراق ژی یا دوو دله ژبهركو تێچوویێ وێ گهلهكه و گرێنتیا سهركهفتنا پرۆژهى یا كێمه ژبهركو سووریا نهیا سهقامگیره، و ئهڤ هزرە بۆ ههرێما كوردستانێ ژى باش نینه ژبهركو پەترۆلا كوردستانێ و كهركووكێ دێ دهرگهههكێ دى ههبیت وعیراق وهكو جاران ناكهڤیته بن بارێ دانوستاندنێ ورهنگه ل دژى ههرێمێ ژى ڤێ پێنگاڤێ پاڤێت.
د. كاوه عەبدولعەزیز: ئابورناس
