پارتی دیموکراتی کوردستان: فەلسەفا هەبوونێ و ڕەهەندێ ناسنامێ.. ل پشت شەڕێ مووچە و کورسییان چ هەیە؟

ب ساناهی دهێتە دیتن کو ململانێیا سیاسی دناڤبەرا ئاریشه‌یێن تەکنیکی یێن وەك “بودجە”، “مووچە” و “هژمارا کورسییان” ل پەرلەمانی بهێتە کورتکرن، چونکی ئەڤە ئەو روویێ دەرڤەیە یێ کو ڕۆژانە د نووچەیاندا دهێتە دیتن. بەلێ، هەر کەسێ ب چاڤەکێ هویر دیرۆكا پارتی دیموکراتی کوردستان بخوینیت، دێ زانیت کو ئەو شەڕێ ئەڤ پارته‌ دکەت نە شەڕێ “ئیمتیازاتا” یە، بەلێ شەڕێ “مان و هەبوونێ”یە؛ ئەڤە ململانێیا ئەزەلی یا دناڤبەرا ئیراده‌یا ژناڤبرنێ و پرەنسیپێ مانەڤەیا ب شکۆدا یە.
ئێك: پارتی وەك پێدڤییەکا دیرۆكی، نە وەك بژاردەیەکا سیاسی
پارتی دیموکراتی کوردستان د ناڤ خۆشییا دیموکراسییێ یان ل هۆلێن سیاسی یێن ئارام دا دروست نەبوویە، بەلێ ژ ناڤ جەرگێ چیا و ئازارێن نەتەوەیی ژ دایک بوویە. ژبەر هندێ، گرێدانا وێ ب پرسا کوردی ڤە نەهەر ل سەر بنەمایێ دەسهەلاتێ یە، بەلێ پەیوەندییەکا ئەندامی و وجوودی یە.
“پارتی” بەرجەستەکرنا سیاسی یا وێ روحا بەرگرییێ یە کو رەت دکەت مرۆڤێ کورد ببیتە “ژمارەکا” بێ بوها د هاوکێشەیێن کەسێن دی دا، یان ب تنێ وەك “کێمایەتییەکێ” ل دویڤ پاریێ نانی بگەریت. ئەڤە ئەو په‌رته‌ بوو کو پرسا کوردی ژ “شۆرەشەکا ناڤخۆیی” گوهۆڕی بۆ “ئیستحقاقەکێ نێڤدەولەتی”، و ناڤێ کوردستانێ کرە ژمارەکا ب زەحمەت کو د جوگرافییا سیاسییا دەڤەرێدا ناهێتە پشتگوھ هاڤێتن.
دوو: داڤا کورتکرنێ.. بوچی جەختێ ل سەر مووچەی دکەن؟
بزاڤێن بەردەوام هەنە کو خەباتا پارتی بچووک بکەن و د گۆشەیا “شایستەیێن دارایی”دا کورت بکەن. ڕاستی ئەوە کو مووچە و بودجە مافەکێ قانوونی یێ گەلێ کوردستانێ یە، بەلێ بۆ پارتی ئەڤە رامانا “سەروەرییا ئابووری” ددەت.
نەیار دزانن کو بێبەشکرنا هەرێمێ ژ هێزا دارایی، پێنگاڤا ئێکێ یە بۆ بێبەشکرنا وێ ژ بڕیارا سیاسی، و پاشان ژناڤبرنا تایبەتمەندیا نەتەوەیی. ژبەر هندێ، دەما پارتی ل بەغدا یان هەولێرێ شەڕی دکەت، ئەو نە بۆ هندەك ژمارەیان د بانکا دا دکەت، لێ شەڕی دکەت دا کو “پاریێ نانێ کوردی” نەبیتە ئامرازەك بۆ لاوازکرنا “کەرامەتا نەتەوەیی”. شەڕ ل سەر ئیرادێ یە: ئەرێ دێ هەرێمەکا دەستووری یا ب هێز بین، یان بتنێ چەند پارێزگەهەکێن پاشکۆ کو ل هیڤیا خێر و سەدەقەیان بن؟
سێ: ڕێبازا بارزانی.. وەك قیبلەنما کو خەلەت نابیت
هێزا ڕاستی یا ڤێ پارتێ د “رێبازێ” دا یە. ڕێبازا بارزانییێ نەمر بتنێ میراتەکێ مالباتێ یان پارتێ نینە، بەلکو عەقیدەیەکا سیاسییە کو باوەری پێ هەیە کو “ماف ناهێتە پاران، بەلکو دهێتە وەرگرتن”. ئەڤ ڕێبازە بوو کو پارتی کرە “سەنگا تەرازوویێ” ل دەڤەرێ.
ل دەمێ کو لایەنێن دی یێن سیاسی ب هەڤپەیمانیێن تەکتیکی یێن بچووكڤە مژوولن بۆ دەستکەڤتێن دەمکی، پارتی ب چاڤەکێ دویر تەماشەی ئاسۆیی دکەت: کا دێ چەوا قەوارەیێ هەرێما کوردستانێ وەک قەلایا دووماهییێ یا ناسنامێ پارێزین؟
چار: کورسی وەك ئامراز.. و نیشتیمان وەك ئارمانج
د ئەدەبیاتێن پارتی دیموکراتی کوردستاندا، “کورسی” ب خۆ ئارمانج نینە. دیرۆك شاهدە کو پارتی دەست ژ پۆست و پلەیان و ئارامییا حزبی بەردایە ل پێخەمەت پرەنسیپێن مەزن؛ وەك ئەوا د داستانێن پردێ و سحێلا دا ڕوویدای، و د بڕیارا ریفراندۆما دیرۆكیدا.
کورسی بۆ پارتی وەك “سەنگەرەکی”یە بۆ بەرگریێ ژ دەستووری، فیدرالییەتێ، و مافێ بڕیاردانێ ل سەر چارەنڤیسی. بێی هەبوونا هێزەکا سیاسی یا پۆلایین، خەونێن نەتەوەیی یێن کورد دێ بنە پارچە هۆزانەکا کو نە زارۆکی دپارێزیت و نە پاشەڕۆژێ بنیاد دانیت.
دووماهی: ل پشت غوبارێ چ هەیە؟
هەرچەند غوبارا ململانێیێن سیاسی بلند ببیت، پارتی دیموکراتی کوردستان وەك “ستوونا پشتێ” یا پرۆژێ نەتەوەیی یێ کورد دێ مینیت. ئەو هێرشێن ڕاگەهاندنێ و سیاسی یێن کو ئەڤرۆ ل سەر پارتی دهێنە کرن، دانپێدانەکا نەراستەوخۆیە کو پارتی ئەو بەرە یێ کو پرۆژەیێن “لاوازکرن و تەهمیشکرنێ” ل سەر دشکێن.
شەڕێ پارتی یێ بەری نوکە و یێ پاشەڕۆژێ ژی هەر دێ ئەوە بیت: کو کورد د ئەردێ خۆ دا خودان بڕیار بیت، نە مێڤان بیت د نیشتیمانێ خۆ دا. هەر کەسێ هوسا هزر بکەت کو ئاریشه‌ یا “مووچە” یان “پۆستان”ە، وی دیرۆكب خەلەتی خاندییه‌، و هێشتا ل نھێنییا مانا ڤێ رێبازێ نەگەهشتییە، ئەو رێبازا کو کوردستان کرییە ڕاستییەکا جوگرافی و سیاسی کو ناهێتە ژێبرن.

نڤیسین: ئه‌حمه‌د زوبێر بانی