ب (ھەلکەفتا) پلێن (نزم)، ما خواندن بۆچییە؟!

کۆڤان حسێن

کەنگی سەر وەختێ گرێك و روم و جینی و میدی و ئاشورییان خواندن و سیستەمێ خواندنێ ھەبوو. ل دەمەکى باشترین بیر و فەلسەفە و فەلەك و ئەندازیاری و ھەر تشتێ جوان پێشکێشی مرۆڤایه‌تییێ کرن. خاندن ب سیستەمێ نوکە (ئیجباری) لێ سەردەمانەکیدا خاندن بۆ تەخەکا بژارتی یا تایبەت بۆ ھەر کەسێ نە دشیا تێکەلی ڤی سیستەمی بیت. یان بو دەرەبەك و دەولەمەند و کۆماندارێن سەربازی بوو. بۆ مللەتی نەبوو بخوینن و ما خاندن بۆ مللەتی بۆچییە ئەگەر سەنگ و قیمەتا خاندنێ نەزانن و بتنێ بۆ ھندێ بیت. بزانیت بنڤیسیت و بەلکی ژی وەك (یازیجیەك) ژی کار بکەت. بڤی رەنگی هزر بكه‌ن ما بۆ مە ل دھۆك و زاخۆ خواندن بۆچییە. بابەتێن گرنگتر ھەنە جڤاکێ دھۆك و زاخۆ پێڤە مژیلە ب (مودێلا) ب عەشیرکانێ ب فەخ فەخا سەیارە و سناب و سەیرانێن ب دەین و ھزار بابەتێن گرنگ ھەنە. خواندن بۆ مە لڤێ دەڤەرێ و بۆ حکومەتا خوە جھییا وێ ژی ھەر دبیت د چ لیستا دانەبیت و ئەو خەرجییێن مەزنێن حکومەت و مالبات دکەن ب (بەلاشی) دچن دەما دبیتە دەمێ ئەنجامان. سەروکێ (زیمبابویێ) روبێرت مۆگابی ھەتا رادەکى یێ راست بوو دەما گۆتى : ئەو سەردەمە چوو بێژینه‌ خەلکێ بخوینن دا پاشەرۆژا ھەوە مسوگەر بیت، ل دەمەکى ل پێش چاڤێن مە. دزیکەر و تەشقەلجی و گەندەل و تاوانبار و تامسار و کوشلە (نموونە و ستێرین جڤاکی نە) و جڤاك وەسا پێڤە مژیلە وەك بێژی ئەڤە ھەمی (ئەنشتاینێن) ڤی دەمی نە. خواندن بۆچییە وەکی بانگخوازەکێ مەزنێ (ئوردنی) سەرشاشێن تلفزیونا بێژیت خودێ ئەم یێن داین دا خەلکێ (غەربی) داھینانا بکەت د خزمەتا مەدا و پێدڤی ناکەت بخوینن و خوه‌ (ماندی) کەین. خواندن بۆچییە ده‌مێ پتری نیڤەکا قوتابیان ل ئاستێ زانکۆیان پتر قیمەتی ددەنە (جل و بەرگا) ل شینا زانست و مەعریفەتێ. بۆ مە ل بەھدینان خاوندن ھیچ جارەکێ ئەولەویەت نەبوویە و راستە ژمارا (نەخوینده‌واران) کێمبوویە لێ ل سەر ژیانا مە رەنگ نەدایە ھێشتا. ل سەر سحبەتا دھۆکێ ب گشتی خواندن نەبوویە ئارمانجەكا جڤاکییا مەزن.ئەڤە دگەل رێزا مە بۆ وێ بژارا مای ھێشتا خواندنێ ب شورەش دزانن. ئەم چ ژ خاندنەکێ چاڤەرێ بکه‌ین مامۆستا ھەژار بیت ئەگەر دەیندار نە بیت.کافێ و رێستورانت ژ قوتابخانا (پاقژ و جۆان و پەرگار)تربن.کوردی زمانێ نەتەوەی بیت و مە بۆ وی زمانی ب ھزاران شەھید دابن. یێ مای زمانێ (فەقیرا) ھەمی زەنگین و پێ چێبوی (انگلیزی) بۆ دیکۆر دخوینن شانازییەکا جڤاکی بۆ درست کرییە و ھەر وەکو کوردی زمانێ کێماسییان بیت و شیانا پرکرنێ نەبیت و کوردییا ھەژار ژی مایە ملکێ پەریشان و دەست کورتا. مامۆستا ھەبیت(بەھرا) خوه‌ یا وانەگوتنێ ب (کێمی) بێژیت دا پاشی بۆ ھندەکا وانێ ب فرۆشیت. خواندن بۆچیە ئەگەر زانکۆ ھەبن ( باوەرنامان ) دمەزادادا ئاشکرا (ب فروشن).خواندن بۆچییە وەکی مارشا مە ل دەڤەرێن زاخۆ ده‌زکێ ببیت (تە پارە نەبن)تە چ نینە و رێکا پەیدا کرنا پاره‌ى ل ڤی وەلاتی ئاشکرایە ب ھەمی تشتییە (خواندن) نەبیت. ئەڤە بەشەکێ راستییایە و ھێشتا گەلەکا مای ژی بێژین و ھێشتا گەلەگ ژی ڤەشارتییە ئەم ب ھەمی رەنگی ھەول ددەین کەس نەزانیت. ئەڤە ئەو لایە یێ مە نەڤێت ببینین و باس بکەین.ئەڤە بەشەکێ وی لای یه‌ یێ ھەمی وەلاتی دزانن و باس ناکەن.ھەمی دبێژن حکومەت نەشێت کارەبێ دابین بکەت یا خرابە حکومەت. مە نەدیتییە ئێك بێت سەر شاشەکێ بێژیت حکومەت یا خرابە ژبه‌ركو ئاستێ ئەنجامێن خواندنێ نزمە.پشتی ھەیامەكا دی و پشتی (AI) بیرکرنا دەستکرت جھێ خوه‌ بگریت رەنگە ئێدى وه‌زارەتا پەروەردێ پێدڤی نەبیت….