دهقێ ڕاگههاندنا وەزارەتا دارایی و ئابووری یا حکومەتا هەرێما کوردستانێ؛
ل ڕۆژا 11ـێ ڤێ ههیڤێ، دەمێ سەرۆکێ دەستەیا دەروازەیێن سنووری یێن عیراقێ پشكداری د كۆمبوونا جڤاتا نوونەرێن عیراقێدا كری، دوور ژ هەموو عورفەکێ قانوونی و ئیداری و بێی ئامادەبوونا نوونەرێ حکومەتا هەرێما کوردستانێ، عومەر وائیلی، سەرۆکێ دەروازەیێن عیراقێ ئەگەرێ کێمبوونا داهاتێ دەروازەیان ئێخستە ستۆیێ هەرێما کوردستانێ. کۆمەکا تۆمەت و ئاخڤتنێن بێ بنەما ل سەر گومرك و دەروازەیێن سنووری یێن هەرێمێ کرن و د دەرڤەی دەسهەلات و بەرپرساتییا خۆدا ئاخڤتن ل سەر بابەتی مووچە و پهترۆلێ کر. لەوما مە ب فەر دیت ب ڤان خالێن خوارێ بەرسڤا وی بدەین؛
* دەربارەی کێمبوونا داهاتی ل دەروازەیێن حکومەتا فیدرال: ئەگەر ئەو ئاریشه ڕاست بیت، پشکەك ژ وێ بۆ ڤان ئەگەران ڤەدگەڕیت:
– گەندەلیا ئیداری و دارایی کو خۆدانێن وێ بەری نوکە ب ئاشکرا ئاماژە ب نەبوونا دەسهەلاتا حکومەتێ ل هندەک ژ وان دەروازەیان کریە.
– دەست تێکەلکرن دگەل قاچاخچییان و هندەك سەرۆكهۆزان ل خالێن سنووری بۆ ئینانا كهلوپهلان بێی گومرك و پێناسا فەرمی.
– قەبارێ وان “تەرکیاتێن” ل دەروازەیێن عیراقێ بۆ بارهەلگران دهێنەکرن، نیشانا هەبوونا گەندەلیەکا ڕێکخستییە.
– بەری نوکە ل عیراقێ گومركکرن ب کۆنتێنەر (گۆترە) بوو، لێ نوکە کو ب سیستهمێ ڕاستەقینە دهێتەکرن، گومركا هندەك كهلوپهلان سیهـ جاران زێدە بوویە.
– ل هەموو جیهانێ وەرزێ گومركی هەیە؛ داهات ل هندەك وەرزان کێم دبیت و ل هندەك وەرزان زێدە دبیت.
* دەربارەی هنارتنا كهلوپهلان: ئەو تۆمەتا دبێژیت كهلوپهلێن دەروازەیێن فیدرال ناچنێ بتنێ د هەرێمێدا دهێن، تۆمەتەکا بێ بنەمایە، بەروڤاژی ل دەف مە هاتیە سەلماندن کو گەلەك کالا هەنە ئینانا وان ل هەرێمێ قەدەغەیە، لێ ل دەروازەیێن عیراقێ ب سادەیی دهێنە ژوور و ب قاچاغ دهێنە هەرێمێ.
* ئێکخستنا پێناسا گومركی: مە چەندین جاران داخواز کریە و ئەم یێن بەرهەڤ بووین ب ڕێیا لیژنەیان ڤێ ئاریشهیێ چارەسەر بکەین، لێ حکومەتا فیدرال یا جدی نەبوویە، بجهئینانا سیستەمێ ئەسیکۆدا پێدڤی ب گۆتوبێژێن دوولایەنی هەیە.
* فەرمیکرنا دەروازەیان: مە چەندین جاران داخوازا فەرمیکرنا وان دەروازەیان کریە، ئەو دەروازەیێن هوین دبێژنێ نەفەرمی، ل دەف حکومەتا هەرێمێ و وەلاتێن جیران ئیران و تورکیا فەرمی و هەموو ڕێکارێن قانوونی بڕینە.
* شەفافیەت و چاڤدێری: د چەند سالێن بووریدا، دەرگەهێن دەروازەیێن مە بۆ تیمێن چاڤدێرییا دارایی یا عیراقێ د ڤەکری بوون و وردبینی د هەموو داتایاندا هاتیەکرن. لێ بەروڤاژی، حکومەتا فیدرال ب دانانا نڤیسینگههێن گومركی یێن نهقانوونی ل (ئەلسەد، چیمەن، دارەمان) ئاستەنگ بۆ بازرگانییێ دروستکرینە.
سەبارەت ب ئاخڤتنێن وی ل دۆر مووچە و پهترۆلێ: ئەم ب بیرا وی دئینین کو هنارتنا پشکا هەرێمێ ژ بودجەی مافەکێ قانوونی و دەستوورییە، نە خێر و بەخشین. حکومەتا فیدرال 12 سالە فشارێ دکەتە سەر قویتێ خەلکێ هەرێمێ. د دەمێ شەڕێ داعشدا، ههوه چەوا مووچەیێ هەرێمێ بڕی لێ یێ دەڤەرێن بن دەستێ داعش ب کۆپتەران دهنارت! د دەمێ کۆرۆنایێدا ژی ههوه مووچەیێ زێدەتر ژ ملیۆنەك و 200 هزار فەرمانبەران بڕی.
ئەگەر هوین بەحسێ پهترۆلێ دکەن، دەولەتا عیراقێ ل سەر پهترۆلا کەرکووکێ هاتیە ئاڤاکرن کو پهترۆلا کوردستانێیە. ئەگەر حکومەتەکا دادپەروەر هەبا، دا بۆ قەرەبوویان ئەنفال و کیمیاباران و تەعریبێ بکەت، نە بێژیت هەرێم مفادار بوویە ژ پهترۆلا بەسڕە. وی دەمێ عیراق ل سەر پهترۆلێ کەرکووکێ دژیا، پهترۆلا بەسڕا هەر نەبوو؛ ڤێجا کی قەردارێ کێ یە؟!
ل دوماهییێ، بابهتێ شەفافیەتێ یا داهاتێ گومركێن هەرێمێ نەکریە کەتوارێ موزایەدێ و هەموو داتا ل دەف وەزارەتا دارایی یا عیراقێ هەنە. ل گۆرەی ئاخڤتنا وەزیرێ بەری نوکە یێ داراییێ عیراقێ، 90%ـێ یا داهاتێ دەروازەیێن عیراقێ ناچنە د خەزینا دەولەتێدا. ئەم بەرهەڤییا خۆ دیار دکەین بۆ سەلماندنا ڤان ڕاستیان و مافێ خۆ دپارێزین کو ڕێکارێن قانوونی بەرامبەر هەر تومەتبارکرنەکێ بگرینە بەر.
وەزارەتا دارایی و ئابووری
