(خواندنەکا سایکۆلۆژی بۆ کارەساتا شکەفتا دەکان)
شێروان بەنانی*
ئەڤرۆ 57 سال دەربازبوون لسەر کارەستا شکفەتا دەکان،
سپێدێ ڕۆژا دووشەمبی، ١٨ی ئابا ١٩٦٩ێ، بۆ خەلکێ گوندێ دەکان نە گەرمییا سپێدێ یا سروشتی بوو، بەڵکو گەرمییا ئاگرێ کین و ڕقەکا چەپێنراو بوو هێزێن سەربازی یێن ڕژێما بەعس و فەوجێن جاشان، گەرمییا مەرگێ دهاوێشتنە ناو دەڤەرێ.
جهێ جوگرافی گوندێ دەکان
دەکان گوندەکێ سەرنجڕاکێش و جوان بوو نێزیک زێیێ خازری ل بنارا چیایێ خێری ل دەڤەرا شێخان هژمارا ئاکنجییێن گوندی نێزیکی ٢٠ تا ٣٠ خێزان بوون کو ب کارێن چاندنێ (کشتوکاڵێ) ڤە مژوول بوون. هەروەسا گوند ب ڕەز، باخ، زەیتوون و فێقی ناوبانگ دەرکربوو.
[تاوانا جینۆسایدێ و ڕەنگدانییا یاسایی]
ل دویف پێوەرێن نەتەوەیێن یەکگرتی (UN) و ڕێککەفتنامەیا سالا ١٩٤٨ێ، کارەساتا دەکان نە بتنێ ڕویدانەک بوو، بەڵکو تاوانا جینۆسایدێ (Genocide) بوو چونکی هێرش ل سەر ژن و زارۆکێن بێچەک و ب مەبەستا پاقژکرنا نەتەوەیی هاتە کرن. ئەڤ کارەساتە د دادگەها باڵا یا تاوانان دا وەک بەشەک ژ زنجیرەیا تاوانێن دژی گەلێ کوردستانێ هاتە تۆمارکرن.
لایەنێ دەروونی
د دەمێ سوتنا شکەفتا دەکان دا چەندین چیرۆکێن دلتەزین هاتنە گۆتن: وەک چیرۆکا رمضان محمد نێروەکی کو ئاماژە ب ئازارێن کێل و سوتنا زارۆک و خێزانێن خو کرین د دەمێ دا کو بارزانیێ نەمر (مەلا مستەفا بارزانی )سوز دایە کو دێ هێشتا ل سەر ڕێکا خەباتێ مینیت و تولا ڤان کەسان ژێ ڤەکم.
ئەڤ ریدانە دەمێ چێبووی ل وی دەمیدا ل کوردستانێ هەمی چ رویدان ب ڤی شێوەی دل تەزین نەبوینە ئەڤ ریدانە ل ویدەمی ئەگەر بوو کۆ کەسوکارێن وان شهیدان
بەردەوامی بدەنە خەباتا چیایی دەستا نەداهێن خو ئەگەر ١٠٠٠ کەس بهێنە کوشتن یان سوتن جونکی رژێما بعس ب شێوەکی نفسی(دەروونی ) سەردەری دگەل دکر وانا وەسا دانا ئەگەر هاتوو ژن و زاروک بهێنە کوشتن کەسانێن دی دێ سەناهی خو دەست مە ڤە بەردەن ،بەلێ دراستی دا ئەو تشتە چێنەبوو ئەڤ رویدانە پتر کەسوکارێن وان بهێز تر لێ هاتن هەر ل ویدەمی وانا بەردەوامی د دا خەباتا چیای و بەشەکێ هەرە مەزن بوون ژ هەردووک سەر هلدانێن مەزنێن کورد هەتا ئەڤروو ژی بەردەوام لسەر وێ رێبازا گرنگی دان ب خاک ونشتیمانێ خوو .
ئەگەر ئەم بهێن لایەنێ دەروونی تەماشەبکەین
بومە دیار بیت ئەڤ ریدانە یەکم ریدان بوو د تەسەورا چ کەسان دا نە بوویە ،ب ڤی شێوەیێ درندە بهێنە شهیدن کرن
١- باوەری ب خوبون : ئەڤە ئیک ژوان خالێن سەرەکی بوو لدەڤ خەلکێ وی دەمی پەیدابوو ،ل جهێ خو بێ هیڤی بکەن دەستا دابهێلن وانا دگوت مادەم ئەڤێ رژێما درندە ئەڤ تشتەکرن ئەگەر ئەم خو هزار دهندێ دابکەین ئەو دێ تشتێن خربتر دگەل مە کەن ،لەوا وانا دگوت ب هەمی باوەری ڤە ئەگەر ئیک کەس ژ مە مابیت دێ بەرەڤانی ژ دەڤەرێن خوکەین ،مە باوەری هەیە ئەم دێ سەرکەڤین
٢- خەلات کرن : مەبەست ژ خەلاتکرنێ ئەوە وانا دگوت باشترین خەلات بو خوینا ڤان کەسان دەستا نەداهێلین و بەردەوام بین لسەر ڤێ خەباتێ ،ل ڤێرە بومە دیار دبیت کو مال ملکێ دنیای چ قیمەتا هەستیکەکی نینە ،باشترن خەلات ئەوە ئەم تولا خوڤەکەین ژ وێ رژێما هندە درندە
٣- کێمر کرنا سترێسێ و خەموکی ؛ هندەک ژوان کەسان ٧بو ٨ کەس بە دمالا خوڤە شەهید بوون نمونە ( رمضان محمد میروو ) کو دوو هەڤژینێن وی و دوو کورێن وی و چار کچێن وی سەرجەم هەشت کەس پێکڤە شەهید بوون ، ئەڤە ئێک ژوان ریدانین مەزن بەلێ وانا ژ بو نەهێلانە ڤێ ستریسی و خەموکی ،بەردەوامی هەلبژارت ئەگەر ئەو بەردەم نەبن ژ بەرەڤانی کرنێ ئەو ژی دێ هێنە ژ دەست دان
٤- رویدانێن PTSD صدمات نفسي : هەبوونا رویدانێن ژ نیشکەکێ ڤە و نە پێشبینی کری دێ بیتە PTSD ،بەلێ دەمێ وانا خەباتا چیایی و هەلگرتنا تفەنکا ئازادی وانا دگوت ئەگەر ئێک کەس تنێ مینیت دێ بەرەڤانیی کەین ، هوسا دهێتە دیارکرن وانا هزار د هەر تشتەکی دا کربوو ،خو ئەگەر بهێنە شەهید کرن ژی
٥-لایەنێ دەروونی ئەرێنی (Positive Psychology)
زێدەکرنا( Motivation):
بەهێزکردنی خۆڕێزی (Self-Esteem)
ڕەفتاری ئەرێنی (Positive Behavio
پەیوەندی ئەرێنی (Positive Relationships)
ڤەکولەرێ دەروونی*
نەڤیێ شهیدێن دەکان
